Feministische filmmaakster op zoek naar ware aard Maagd Maria

Hilversum (ANP/Van onze redactie) 30 november 2006 - Regisseur Nouchka van Brakel is gefascineerd door Maria en de emoties en motieven van de gelovigen die haar vereren. In haar documentaire 'Ave Maria. Van Dienstmaagd des Heren tot Koningin van de Hemel', die vanaf 7 december in de bioscopen is te zien, probeert zij te achterhalen wie de moeder van Jezus Christus is geweest. Voorts brengt zij mensen in beeld voor wie Maria van grote betekenis is.

Annunciatie
De nieuwsgierigheid van Van Brakel, bekend door films als ?Een Vrouw als Eva?en ?Van de Koele Meren des Doods?, werd gewekt toen zij in Florence een reproductie van een werk van de vijftiende-eeuwse Italiaanse kunstenaar Beato Angelico kreeg. Daarop stond de Annunciatie afgebeeld, de aankondiging door de engel Gabriël aan Maria dat zij zwanger zou worden.

Dualisme
Van Brakel, in een niet-godsdienstig gezin opgevoed en gevormd door het feminisme, viel het op dat op Maria's gezicht helemaal geen heilig ontzag of vrome opgetogenheid te zien is. Zij vroeg zich af hoe Maria de haar opgelegde rol van moeder van Gods zoon heeft ervaren. Daarmee kwam Van Brakel op het thema dat in veel van haar films het uitgangspunt was: Het dualisme tussen wat de mens van hogerhand wordt opgelegd en wat daaruit bij het individu tegen de verdrukking in ontstaat.


De Annunciatie van Fra Angelico, 1430-32, Museo del Prado, Madrid (foto: wga.hu)

Schrikreactie
De interesse leidde ertoe dat Van Brakel zo veel mogelijk annunciaties ging verzamelen. Zij ontdekte dat Maria met heel verschillende gelaatsuitdrukkingen is afgebeeld. Op slechts weinige laat zij zo'n onverholen schrikreactie zien dat ze een meisje van vlees en bloed wordt. Van de bijbel werd Van Brakel niet veel wijzer. De evangelisten vertellen maar weinig over Maria. In het apocriefe (niet-erkende) evangelie van Jacobus komt de moeder van Christus echter wel uitgebreid voor. Ze wordt na haar dood linea recta naar de hemel gebracht, waar ze tot koningin wordt gekroond.

KRO coproducent
Voor haar documentaire, waarvan de KRO coproducent is, reisde de regisseur naar Turkije, Polen, Spanje, Amsterdam en Den Bosch. Zij volgt een Poolse militair die in augustus deelneemt aan de processie ter ere van de Zwarte Madonna van Czestochowa. De jongeman ziet Maria als een moeder die hem in zijn dagelijkse zorgen steunt. Hij bidt tot haar dat hij nooit zijn wapen hoeft te gebruiken.

Wereldwonderen
Maria zou aan het eind van haar leven in het nu Turkse Efese hebben gewoond. Een islamitische vrouw legt Van Brakel uit hoe zij door studie van de theologie de waarden van andere godsdiensten heeft leren kennen.Van Brakel legt een verband tussen de verering van Maria en die van Artemis, de Griekse godin van de jacht. Beide vrouwen waren maagd en tegelijk een symbool van vruchtbaarheid en beiden golden als beschermer van de zee. De Grieken bouwden voor Artemis in Efese een tempel, die een van de zeven wereldwonderen van de klassieke oudheid werd.

Tranen
De processie in het Zuid-Spaanse vissersdorp Estepona laat het klassieke beeld van een verering van Maria zien. Een groot beeld van de vrouw die zeelieden tegen de gevaren op zee beschermt, wordt door de stad gedragen en een vrouw barst bijna in tranen uit als ze vertelt wat Maria voor haar betekent. Zij kan zich een leven zonder haar niet voorstellen.

Vrouwe van alle Volkeren
In Nederland heeft Van Brakel zich gericht op de Zoete Lieve Vrouw in Den Bosch en vooral op de verering van Maria als Vrouwe_van_alle_Volkeren in Amsterdam. Die verering, die binnen de Rooms-Katholieke Kerk niet onomstreden is, ontstond nadat Maria tussen 1945 en 1961 56 keer zou zijn verschenen aan de Amsterdamse kantoormedewerkster Ida Peerdeman. Bisschop Jos Punt van Haarlem erkende de verschijningen in 2002 als authentiek. In de documentaire pleit hij voor een vijfde dogma over de Moeder Gods: Maria voorspreekster, middelares en medeverlosseres.