Sereen requiem voor mondiale bruggenbouwer

Utrecht (Van onze redactie) 8 augustus 2006 ? Twee Israëlische toeristen slaan verwonderd de drukte voor de Utrechtse kathedraal gade. De man wijst zijn vrouw op de Vaticaanse vlaggen aan de gevel. Het is duidelijk dat hier de uitvaart plaatsvindt van een katholieke prominent. Maar ze zijn verwonderd als ze ook geloofsgenoten, twee joodse mannen met keppeltjes de kerk zien betreden.

Bekend in Israël
Als de joodse toeristen  horen dat in de kathedraal de uitvaartdienst plaatsvindt van kardinaal Johannes Willebrands, leven ze op. Of ze Willebrands kennen? In het bevestigende antwoord klinkt vanzelfsprekendheid door: ?Willebrands? Ja natuurlijk?.

Wereldburger
Dat toevallig passerende joodse toeristen Willebrands kennen en veel toegestroomde Utrechtenaren zich hun voormalige aartsbisschop maar met moeite herinneren, is misschien wel illustratief voor de op 2 augustus op 96-jarige leeftijd overleden kardinaal. Hij was in de woorden van kardinaal Simonis ?een grote West-Fries en Nederlander?. Hij was een man van grote verdiensten voor de Nederlandse Kerk, maar zijn levenswerk verrichte hij in het grotere geheel van de Wereldkerk. Zijn hart lag in Rome. Zijn leven was de dialoog.

Diversiteit
Dat vandaag niet alleen een voormalig aartsbisschop van Utrecht wordt begraven, maar ook de voormalig voorzitter van de Pauselijke Raad voor de Eenheid van de Christenen en van de Commissie voor de Betrekkingen met het Jodendom is te zien aan de diversiteit van de aanwezigen. Donkere auto?s die af en aan rijden, zetten religieuze leiders af van tal van christelijke kerken en gemeenschappen en vertegenwoordigers van het jodendom.

Dorstig hart
Langzaam wordt het drukker op het kleine plein voor de kerk. Belangstellende buurtbewoners verzamelen zich op de stoep voor café ?Het dorstige hart?. Een zenuwachtige herdershond trekt aan de lijn bij een agent in een blauw gevechtspak. Alleen een schilder op een ladder tegenover de kathedraal gaat onverstoorbaar verder met zijn schuurwerk.

Metaaldetector
De aanwezigheid van hoogwaardigheidsbekleders als de Israëlische ambassadeur en premier Balkenende zorgt voor verscherpte veiligheidsmaatregelen. Bij de ingang van de kathedraal staan detectiepoortjes, zoals op het vliegveld. Gelaten halen de rouwenden de metalen voorwerpen uit hun zakken. Ook de genodigden passeren in de ontvangstruimte van het museum Catharijneconvent een metaaldetector voor ze een kop koffie krijgen.

Kerkleiders
In de zaal in het Catharijneconvent wordt op gedempte toon gesproken. Kerkleiders begroeten elkaar hartelijk. De Duitse kardinaal Walter Kasper, Willebrands? opvolger als voorzitter van de Pauselijke Raad voor de Eenheid van de Christenen is het vriendelijke middelpunt.

Kardinaal Kasper
De Duitse curiekardinaal roemt tegenover katholieknederland.nl de ?wijsheid en mildheid? van de overleden kardinaal en zijn ?grote menselijkheid?. Maar vooral zal hij zich Willebrands blijven herinneren als ?een beminnelijk man?. Kasper: ?Hij onderhield vriendschappen met mensen van tal van kerkelijke gemeenschappen. Daarmee heeft hij zijn stempel gedrukt op de Raad. Ook voor mij is de vriendschap de kern van de oecumene.?

Premier Balkenende
Ook premier Balkenende roemt Willebrands: ?Een groot man binnen de Rooms-Katholieke Kerk. Maar veel breder dan dat.? Hij somt Willebrands? verdiensten op voor de oecumene en betere relaties met de joden, maar ook hij staat stil bij ?de beminnelijke mens? Willebrands. Balkenende: ?Iemand die mensen bij elkaar bracht, een bruggenbouwer. Iemand die warmte uitstraalde?, aldus Balkenende tegenover katholieknederland.nl.

Bijbeltje
De kathedrale kerk is goed gevuld als om 11.00 uur de bisschoppen en overige concelebranten in een lange sliert het priesterkoor opkomen. Stilte vult de kerk als Maria ter Steeg, beleidsfunctionaris van het aartsbisdom Utrecht, Willebrands? bijbeltje op de kist legt. Uit die bijbel lazen paus Paulus_VI en patriarch Athenagoras in 1964 alternerend in het Latijn en in het Grieks het 17e hoofdstuk van het Johannes-evangelie. In die passage bidt Jezus de avond voor zijn lijden hartstochtelijk voor de eenheid onder zijn leerlingen.

Intieme sfeer
De aanwezigheid van vele prominenten en de rijke liturgie geven de uitvaartdienst de ademtocht van de Wereldkerk. Tegelijkertijd heeft de Mis iets ingetogens en gewoons. De mondiale statuur en normaliteit die de plechtigheid kenmerken, doen recht aan hoe Willebrands herinnerd wordt. In de wat kale kathedraal ontstaat een bijna intieme sfeer door het stemmige licht, de kleurrijke gewaden van de gasten, en de geur van wierook die langzaam door het middenschip trekt.

Broer
De diepe menselijkheid van Willebrands wordt tastbaar als zijn broer Evert een voorbede uitspreekt. Bekenden van de overleden kardinaal stoten elkaar aan: ?Zijn stem is net die van zijn broer?. Evert Willebrands dankt God ?voor de geestelijke rijkdom? waarin het gezin Willebrands is grootgebracht. En refererend aan zijn broer: ?Geef ons, broers en zussen, en ook u allen de wil en de kracht om iets van zijn geloof, eenvoud en trouw aan onze omgeving door te geven?.

Goede herder
Kardinaal Kasper verrast door zijn homilie in het Nederlands te beginnen. Maar hij schakelt al snel over op het vertrouwde Engels, met Duits accent. Hij noemt kardinaal Willebrands iemand die geroepen door de Goede Herder de Kerk van Jezus Christus heeft gediend. ?Hij hoedde over de kudde, kende iedereen bij naam en zorgde voor de mensen met wie hij in contact kwam.? In Willebrands hebben volgens Kasper velen ?het voorbeeld van Jezus herkend en gewaardeerd: ?Ik ben de goede herder. Ik ken de mijnen en de mijnen kennen Mij? (Joh 10, 14).?

Crescendo van zuivere stemmen
Indringend is het lied Song for Athene, gezongen tijdens de communie-uitreiking. De sonore aanhoudende diepe dreun van het orgel begeleidt het crescendo van zuivere stemmen dat als een gebed voor de overledene opstijgt. ?Give rest, O Lord, to your servant who has fallen asleep. Come enjoy rewards and crowns I have prepared for you?.

Salvator
Na de absoute stroomt de kerk langzaam leeg. Het gebeier van de klokken van de Sint-Catharinakathedraal vermengt zich met het aanzwellende zware gedreun van de zware ?doodsklok? van de nabijgelegen Domtoren. De klok ? de Salvator ? wordt speciaal geluid door leden van het Utrechts klokkenluidersgilde.

Laatste rustplaats
Vanwege de uitvoerige veiligheidsmaatregelen, duurt het lang voor iedereen de kathedraal kan verlaten en de lange rouwstoet zich in beweging zet richting Willebrands? laatste rustplaats: de Sint-Barbarabegraafplaats in Utrecht-Oost.