Hilversum (Van onze redactie) 13 mei 2006 - Vorige week publiceerde katholieknederland.nl een interview met Paul Verhoeven. De wereldberoemde filmregisseur zei
dat hij met zijn nog te publiceren boek over de historische Jezus wil aantonen dat het ?christendom een totale vervalsing van de werkelijkheid? is. Verhoeven zei op provocerende wijze dat de
Katholieke Kerk de ?nek? van de ?echte? Jezus heeft omgedraaid. Katholieknederland.nl vroeg de nieuwtestamentici Prof. Tobias Nicklas uit Nijmegen en Dr. Huub van de Sandt uit Tilburg te
reageren op Verhoevens visie.
Jezus niet los van Kerk
Nicklas, hoogleraar exegese van het Nieuwe Testament aan de Radboud Universiteit Nijmegen, vindt het jammer dat Jezus en de Kerk steeds maar weer tegen
elkaar worden uitgespeeld. Volgens hem is Jezus niet van de Kerk los te koppelen. ?Zonder de Kerk en haar Nieuwe_Testament zou Jezus van Nazaret slechts nog door een kleine kring van
oudheidkundigen interessant gevonden worden?.
Baigent en Leigh
Van der Sandt, verbonden aan de Universiteit van Tilburg: ?De reactie van filmregisseur Paul Verhoeven over de negatieve rol van de
Rooms-Katholieke Kerk met betrekking tot de historische Jezus doet me denken aan Michael Baigent en Richard Leigh. In 1991 publiceerden zij een boek met de titel The Dead Sea Scrolls
Deception.? Genoemde auteurs zeiden dat het Vaticaan de publicatie van de Dode Zee-rollen zou hebben tegengehouden, omdat ze de lont in het kruitvat van de christelijke geloofsleer zouden
zijn. ?Toen het materiaal één of twee jaren daarna werd gepubliceerd, bleek dat het boek van het schrijversduo toch wel met een grote korrel zout genomen moest worden.?
Gerard Klaasen van het RKK-programma Andersdenkenden in gesprek met Paul Verhoeven. In augustus rondt de filmregisseur de langverwachte oorlogsthriller Zwartboek af en gaat hij zich dieper concentreren op zijn even langverwachte Jezus-boek. "Het einde van Jezus lijkt sterk op dat van Che Guevara", zegt hij in deze passage uit het Andersdenkenden-interview van 14 mei 2006. 
Uitdaging
Prof. Nicklas interpreteert de woorden van Verhoeven als een provocatie. ?En dat heeft beslist zijn goede kant. Zelfbewuste christenen kunnen zo uitgedaagd worden om na te
denken over de houdbaarheid van hun eigen Jezus-beeld.? Nicklas is christen en wil graag ingaan op de uitdaging van Verhoeven, want zo ?kan ik de aantrekkelijkheid van mijn christelijke
Jezus-voorstelling bespreekbaar maken?. Volgens de exegeet is er veel gewonnen als er met niet-christenen over Jezus gediscussieerd kan worden. Het verbaast hem overigens wel ?dat veel mensen
die weinig met klassieke vormen van religiositeit van doen hebben, zich bezighouden met de vraag: Wie was de man van Nazaret op wie het christendom zich beroept??
Pluriformiteit in Jezus-voorstelling
Zowel Nicklas als zijn Tilburgse collega Van der Sandt is het met Verhoeven eens dat er niet é é n juiste
voorstelling van Jezus van Nazaret bestaat. Beiden wijzen erop dat er al in het Nieuwe Testament sprake is van verscheidene visies op Jezus. ?Omdat elk van de evangelisten een eigen beeld van
Jezus schetst, leidt dit in de Bijbel zelf al tot een pluriform zicht op Jezus. Vervolgens ontstaan er in de loop van de tijd binnen de Kerk telkens weer nieuwe beelden van Jezus en uitkomsten
van dogmatische ontwikkelingen werden in het leven van Jezus teruggeprojecteerd?, aldus Van der Sandt.
Verlichting
Verhoevens stelling dat de historische Jezus een andere is dan de kerkelijke Christus, is niet nieuw. Van der Sandt: ?In de 17e eeuw ontstaat in West-Europa kritiek op
de eeuwenlang als gezaghebbend erkende geloofsbelijdenissen en dogma?s. We bevinden ons dan in de periode van de Verlichting, de periode waarin de spanning tussen geloof en wetenschap toenam.
Omdat ?verlichte? uitleggers de Bijbel niet meer zagen als een door de Heilige_Geest aan de bijbelschrijvers gedicteerd boek kwam er ruimte voor een historisch verstaan van de tekst. Er werd
onderscheid gemaakt tussen de mens Jezus van Nazaret en de Christus van de kerkelijke traditie.?
Jesus Seminar
Deze zoektocht naar de historische Jezus is de bezigheid van het Jesus Seminar, een select gezelschap van Amerikaanse bijbelgeleerden. Paul
Verhoeven is als enige niet-theoloog lid van deze exclusieve club. Volgens Nicklas is het Jesus Seminar een respectabele groep, die Jezus ziet als een radicale, zwervende wijsheidsleraar.
Ofschoon hun opvattingen volgens Nicklas wetenschappelijk sterk omstreden zijn, gaat hij toch een eind mee met hun opvattingen. ?Ook ik denk dat Jezus een lastig mens was; een echte
charismaticus, die niemand onverschillig liet; iemand bij wie de geesten zich scheidden; een provocatieve persoon. Zeker, zijn religieuze maar ook zijn maatschappelijke en politieke uitspraken
hadden een explosieve zeggingskracht. En hierin heeft Verhoeven gelijk: de explosiekracht van Jezus? boodschap moeten we steeds opnieuw ontdekken.?
Complexe geschiedenis
Van der Sandt legt uit dat de zoektocht naar de ?echte? Jezus een complexe geschiedenis is, die een onoverzienbare hoeveelheid boeken en
artikelen heeft opgeleverd. ?De een na de ander heeft getracht een betrouwbare reconstructie van het leven van de historische Jezus te geven, en dikwijls bleek die Christus-figuur een andere te
zijn dan die welke door de Kerk werd voorgespiegeld.?
Objectieve reconstructie onmogelijk
Volgens Nicklas heeft de Duitse bijbelgeleerde, theoloog, musicus en missiearts Albert Schweitzer een eeuw geleden al
aangetoond dat het onmogelijk is om een objectief beeld van de historische Jezus te vormen. ?Ieder beeld dat we van Jezus tekenen, laat ook veel van onszelf zien. Dus zegt het beeld dat
Verhoeven zich van Jezus vormt, ook niet veel over Verhoeven zelf??
The Passion of the Christ
Verhoeven zei dat hij Jezus als lijdende verlosser niet kan rijmen met een God van liefde. Het ?ten tonele voeren? van een gekruisigde
man noemt hij ?wreed? en ?een image van decadentie en wanbegrip?. De film The Passion of the Christ vindt hij dan ook ?een ouderwetse middeleeuwse rooms-katholieke propagandafilm?. Van
der Sandt zegt daarover: ?Ik weet niet precies tegen welk Jezusbeeld binnen de katholieke Kerk Verhoeven fulmineert, maar ik hoop niet dat hij de antisemitische horror-film The Passion of
the Christ representatief acht voor wat de RK-Kerk van Jezus vindt. Misschien doelt Verhoeven op het traditionele beeld van Jezus dat schuil gaat achter geloofsbelijdenissen en dogma?s.
Inderdaad, dit beeld correspondeert in vele opzichten niet met de verhalen over de woorden en daden van Jezus zoals die naar voren komt in het Nieuwe Testament.?
Lijden is de sleutel
Prof. Nicklas is in tegenstelling tot Verhoeven van mening dat het lijden van Jezus juist van kardinaal_belang is bij het verstaan van Jezus?
persoon en boodschap. ?Ik wil en kan geen afstand doen van het lijden van Jezus. Niet alleen Paulus maar ook alle evangelisten verkondigen dat Jezus pas door het kruis geheel begrepen kan
worden.? Ook is Nicklas het niet met Verhoeven eens dat het beeld van de lijdende Christus niet met een liefdevolle God te verenigen valt. ?Lijden en liefde sluiten elkaar niet uit. In het
lijden van Jezus toont God zich als de geheel en al medelijdende.?
