Autobiografie van renaissancepaus Pius II vertaald

Hilversum (Van onze redactie) 19 januari 2006 - De eerste twee boeken van de uit twaalf boeken bestaande Commentarii van Aeneas Silvius Piccolomini, beter bekend als paus Pius_II (1458-1464), zijn voor het eerst in het Nederlands vertaald. De titel van de vertaling luidt: Memoires van een renaissancepaus. Vertaler is Ike Huber.

Mislukte kruistocht
Piccolomini behoort samen met Dante, Petrarca en Cusanus tot de zogenoemde vroeghumanisten. Als bisschop van Triëst en later van Siena ontwikkelde hij zich tot politiek strateeg. In 1456 werd hij verheven tot kardinaal. Twee jaar later werd hij gekozen tot paus. Zijn pontificaat stond in het teken van de schok die de Val van Constantinopel (1453) in Europa had veroorzaakt. Om Europa te vrijwaren van de permanente dreiging van moslimoverheersing, besloot Pius_II tot het houden van een kruistocht tegen de Turken. Door onenigheid tussen de verschillende Europese vorstenhuizen ging die kruistocht echter niet door.

Pienza, stad van Pius
Piccolomini werd geboren in 1405 in het Toscaanse stadje Corsignano. Toen hij paus was liet hij zijn geboorteplaats geheel herbouwen volgens de architectonische inzichten van de Renaissance. Hij noemde de nieuwe stad naar zichzelf: Pienza, dat ?stad van Pius? betekent. Het was deze stad die de aanleiding vormde voor het vertaalproject van Ike Huber. Als ex-docent Frans begon ze zich tien jaar geleden toe te leggen op de Italiaanse taal en kunsthistorie. Ook werkte ze als gids voor culturele Italië-reizen. Tijdens één van die reizen raakte ze onder de bekoring van Pienza en later van haar stichter, Pius_II.

Zelf maar vertalen
Het viel Huber op dat Piccolomini?s memoires niet in het Nederlands vertaald waren. Om dat ?die man verschrikkelijk leuk bleek te kunnen schrijven? besloot ze zelf maar zijn werk te vertalen, aldus Huber tegenover dagblad de Gelderlander.

Humor
Huber: ?Piccolomini ontmoet exotische bevolkingsgroepen, maakt winterse voettochten over de Alpen, lijdt schipbreuk op de Noordzee, verhaalt van koninklijke huwelijken, van pausverkiezingen in de latrines en schaamteloze vriendjespolitiek. Hij doet dat met veel humor.? Volgens de vertaler was Pius_II ijdel en ambitieus. "Maar dat maakt hem sympathiek omdat hij deze eigenschappen combineerde met humor en inteliigentie", aldus Huber tegenover katholieknederland.nl.

Zoon verwekt
Volgens Huber verdraait Piccolomini in zijn historische beschouwingen wel de feiten. ?Voor hij paus werd, was hij gezant. Bij een bezoek aan Schotland werden hem vele maagden aangeboden. Later schreef hij dat hij er niet naar taalde. Maar er zijn brieven uit die tijd waarin hij schrijft over een zoon die hij daar verwekt had.?

De naam Pius
Huber: "Als humanist en renaissancemens koos kardinaal Piccolomini een pausennaam die teruggrijpt op de klassieke oudheid. Zijn eerste doopnaam was Aeneas. Aeneas, volgens Vergilius de stamvader van Rome, had de bijnaam Pius, dat 'de vrome' betekende. Dat was de reden waarom Piccolomini de naam Pius aannam", aldus Huber. "Voordat hij tot paus gekozen werd, leidde hij voor een geestelijke een behoorlijk werelds leven. Als antwoord op zijn critici die zijn werelds verleden tegen hem aanvoerden, verzon hij het adagium: Aeneam reiicite Pium suscipite. Dat betekent: 'Verwerpt Aeneas, aanvaardt Pius'. Hij bedoelde daarme dat hij zijn leven had gebeterd en dat de wereldse Aeneas Piccolomini niet meer bestond."   

Avonturen
Memoires van een renaissancepaus is de vertaling van de eerste twee boeken van de Commentarii. In het Eerste Boek, dat de periode (1404-1458) beschrijft, vanaf Piccolomini?s geboorte tot en met zijn verkiezing tot paus, komen vooral situaties en avonturen aan bod die het leven in verschillende delen van het vijftiende-eeuwse Europa ? in wereldse en kerkelijke kringen ? aangaan.

Pikante details
In het Tweede boek beschrijft Piccolomini voornamelijk hoe hij reizend van Rome naar het concilie te Mantua door Midden- en Noord-Italië vele Italiaanse steden aandoet; hij verhaalt van de historie en monumenten van steden als Siena, Florence en Bologna, en vergast zijn lezers op pikante details over de plaatselijke vorsten en het leven aan hun hof, waarbij hij zijn voor- en afkeuren niet onder stoelen of banken steekt.

Overige tien boeken
Momenteel is Huber "hard bezig" met de vertaling van de overige tien boeken. "Het zal van de verkoop van Memoires van een renaissancepaus afhangen of ook de rest zal worden uitgegeven", aldus Huber tegenover katholieknederland.nl. Of het een commercieel succes wordt, weet ze niet. "Maar ik constateer wel een groeiende belangstelling voor de Renaissance en de geschiedenis van de pausen."