Filmrecensie: Narnia, een fantastische belevenis

door Rolf Deen

Beproeving door verbeelding
Vier Britse kinderen uit het gezin Pevensie worden tijdens de Blitzkrieg uit Londen geëvacueerd. Veilig voor de Duitse bommen, staan ze in het grote donkere landhuis waar ze worden ondergebracht bloot aan een nieuwe beproeving: hun verbeelding. De strijd die ieder mens moet voeren met schuld, verraad, vergeving en zelfopoffering beleven zij in de fantasiewereld van Narnia.

Kerstmisloze winter
Door verstoppertje te spelen komen zij in Narnia terecht. Via de achterkant van de kast waarin zij schuilen tuimelen ze een wereld binnen vol sprookjeswezens en mythologische dieren. De Messiasfiguur Aslan de leeuw, staat daar aan het hoofd van een leger van manpaarden, faunen en andere goedaardige wezens. Een stoet krijgshaftige monsters en gedrochten wordt aangevoerd door de IJskoningin. Door haar toedoen verkeert Narnia al meer dan een eeuw in een kerstmisloze winter.

Elia-rol
Zonder dat zij het weten blijken Lucy, Edmund, Peter en Susan de bijbelse rol van Elia te vervullen in het geloof van de bewoners van Narnia: als kinderen van Adam en Eva is hun komst de voorbode van de verlossing uit de eeuwige winter. Maar voor het zover is moet er veel worden geleden en gestreden. De talloze special effects, de adembenemende massascènes en de prachtige, verzadigde kleuren maken van de film een fantastische belevenis. The Lion, The Witch and The Wardrobe is een goede nieuwkomer in het fantasy-genre dat de laatste jaren ongekend populair is bij het bioscooppubliek. 

Lewis en Tolkien
Het verhaal is gebaseerd op het eerste boek van het zevendelige De Kronieken van Narnia, een cyclus fantasieboeken geschreven in de jaren ?40 en ?50 van de vorige eeuw door de Britse wetenschapper en schrijver C.S. Lewis. De populariteit van Lewis? Kronieken toen is te vergelijken met die van de Harry Potter cyclus nu en ze vertonen inhoudelijk verwantschap met het werk van zijn geestverwant en vriend J.R.R. Tolkien.

Via sprookjes en mythen naar geloof
Lewis en Tolkien groeiden als kind op met de grote sprookjesverzamelingen van die tijd (Gebroeders Grimm, Andrew Lang en H.C. Andersen). Als literatuurwetenschappers wilden zij het sprookje en de mythe teruggeven aan de volwassenen. Zij zagen het fantasieverhaal dat spreekt over de zoektocht, beproeving, goed en kwaad, schuld, verzoening en verlossing door heldenmoed en zelfopoffering als een middel om de moderne mens die vervreemd is van het christelijk geloof daarmee opnieuw in contact te brengen.

Via Aslan naar Christus
In het vijfde deel van de Kronieken (?De reis van het drakenschip?) vertelt Aslan aan de kinderen dat hoewel zij uit Narnia naar hun eigen wereld moeten terugkeren, zij hem daar ook kunnen vinden. ?Daar draag ik een andere naam. Jullie moeten mij bij die naam leren kennen. Juist daarom zijn jullie naar Narnia gebracht, door mij hier voor een deel te kennen zullen jullie mij daar beter kennen.? Lewis hoopte dat zijn lezers zouden begrijpen dat Christus de ware naam van Aslan is.


De leeuw Aslan (still van bioscooptrailer op adisney.co.com)

Critici
Er waren onder critici in hoofdzaak twee angsten vóór het uitkomen van deze film. De Lewis-adepten hoopten dat regisseur Andrew ?Shrek? Anderson de boeken van hun idool niet teveel geweld aan zou doen en bij liefhebbers van de fantasiefilm leefde de hoop dat Anderson niet te veel werk zou maken van de christelijke lading van het verhaal. Beide groepen lijken tevreden gesteld. Hoewel Anderson de reistijden in het uitgestrekte Narnia terugbrengt tot de loopafstand tussen verschillende attracties in een Disney-pretpark en hij de kinderen veel sneller dan in het boek in Narnia laat aankomen, volgt hij het verhaal redelijk trouw. 

Spirituele kruipolie
Dat Anderson niet al te veel opheeft met de spirituele achtergrond van Lewis, blijkt uit de figuur van Aslan. Aslan doet meer denken aan koning Mufasa uit The Lion King dan aan de krachtige en overweldigende Messiaanse figuur die Lewis in zijn Kronieken beschreef. Maar hier toont het verhaal zich sterker dan de cineast misschien wilde. Als er een altaar is waarop de held wordt geofferd voor de schuld van anderen, en dat is er in deze film; als dan de held de dood overwint, en dat doet hij in deze film, en als de bioscoopbezoeker meegesleept wordt door dit drama, en dat wordt hij, dan bereikt op den duur de spirituele kruipolie van The Lion, The Witch and The Wardrobe zeker de ziel van de bioscoopganger. Want dat was de vaste overtuiging van Lewis én Tolkien: óf God spreekt tot de verbeelding van mensen of hij spreekt niet.

Tekst: Rolf Deen, voorzitter KFA Filmbeschouwing
Datum: 12 januari 2006
'Narnia: The Lion, The Witch and The Wardrobe' draait nu in de Nederlandse bioscopen.