Moeder Maria keert terug in Protestantse kerken

Hilversum (Van onze redactie/Bisdomblad Groningen) 22 oktober 2005 - Toen Maarten Luther in 1517 zijn vijfennegentig stellingen aan de kerkdeur van Wittenberg spijkerde kon hij niet voorzien welke diepe splitsing zijn daad zou veroorzaken binnen het Christendom: de rooms-katholieke kerk enerzijds en de protestantse genootschappen anderzijds. Maria verloor in de protestantse gemeenten haar belangrijke rol. Het lijkt er echter op alsof zij, vooral in de protestantse gemeenten in Amerika, wordt herontdekt.

Bemiddelaars
Luther, Zwingli en andere protestantse hervormers wilden louter de bijbel, niet de traditie als leidraad erkennen. Verder wilden zij de invloed inperken van de talrijke ?katholieke? bemiddelaars tussen God en de mens: paus, priesters, talloze heiligen en zelfs de Maagd Maria, de moeder van Jezus. Luther wilde het aantal sacramenten beperken en een directere band tussen God en de gelovige mens tot stand brengen.

Aflaten
De felste kritiek van Luther betrof het feit dat priesters de gunsten van God en de toelating tot de hemel via aflaten konden verkopen. In zijn ogen was dat diefstal en een vorm van spiritueel materialisme die stellig door God werd afgekeurd.

Overigen verschillen
Voor de doorsnee protestant is het genoeg wanneer de gelovige erkent dat hij zondig is en dat zijn redding bestaat in Jezus? offer aan het kruis. Protestanten hebben bivendien een andere opvatting over de rol van geestelijken. Verder hebben zij van oudsher gewoonlijk weinig waardering voor de manier waarop in de rooms-katholieke kerk de Mariaverering in stand wordt gehouden.

Alleen met kerstmis
In de meeste protestantse kerken is Maria dus nagenoeg onzichtbaar. Auteur Kathleen Norris schrijft over haar Protestantse opvoeding: ?Met Kerstmis werd Maria uit de doos gehaald en daarna weer voor een jaar opgeborgen. We ontkenden de plek die ze heeft gehad bij de geboorte en opvoeding van Jezus en keurden de manier af waarop katholieken haar openlijk en met emotie vereerden.? In deze opvatting, die in feite sinds Luther zijn nieuwe kerk vormde regel is, komt nu langzaam verandering, voornamelijk in de Verenigde Staten. Daarbij spelen theologische als sociologische factoren een rol.

Rol van bijbelse vrouwen herzien
Sommige theologen willen, als gevolg van de studie van de bijbel vanuit het perspectief van de feministische theologie, de rol van vrouwen in de bijbel herzien. Vooral Maria, Maria Magdalena, Martha en Elizabeth zijn daarbij regelmatig onderwerp van discussie. De maagd Maria heeft daarbij, als moeder van God, de belangrijkste plaats. Toch speelt ze in de protestantse kerken, afgezien van in de kerstgroep in sommige kerstgebouwen, nauwelijks een rol van enige betekenis.

Bijbelse Maria zeer gedetailleerd
Beverly Gaventa, nieuwtestamenticus aan de Princeton Universiteit, bestudeerde de bijbel, zoals een echte protestant betaamt en ontdekte dat Maria op talloze strategische plaatsen wordt genoemd. In Mary: Glimpses of the Mother of Jesus stelt Gaventa dat Maria in de bijbel wordt beschreven met meer details dan enig andere persoon in de Bijbel, afgezien van Jezus.

Eerste ware gelovige
Maria is meer dan alleen de moeder van Jezus. Ze is er bij het begin en het einde van zijn leven, zij is degene die aandringt op het wonder van de verandering van water in wijn bij de bruiloft van Kana  en zij is één van de eerste en meest gerespecteerde leiders van de vroege kerk. Een aantal theologen beweert dat Maria, doordat ze de boodschap van de engel Gabriel aanvaardde en toestemde in het moederschap van God, de eerste ware gelovige Christen was.

Zuid-Amerikaanse immigranten
Er zijn ook sociologische oorzaken voor de toename van de Mariadevotie in Amerikaanse protestantse kerken. Een daarvan is de explosieve groei van het aantal Spaans sprekende immigranten, uit Zuid-Amerika naar de VS gekomen. Zij zijn van huis uit rooms-katholiek maar hebben zich in de loop van de jaren vaak bij de in Zuid-Amerika hard groeiende protestante kerken aangesloten. Daarbij brachten ze de Mariadevotie mee naar hun nieuwe kerkelijke omgeving. Dit heeft als gevolg dat Maria zich langzamerhand een plek verovert in de Protestante geloofsgemeenschappen, in Zuid-Amerika maar ook in Noord-Amerika.

Time Magazine
Op dit moment is het nog meer uitzondering dan regel dat Maria een gerespecteerde plaats inneemt in protestantse gemeenten, maar de discussie is goed op gang gekomen. In zowel de conservatieve media (Christianity Today) als in de meer liberale pers (Christian Century) wordt in toenemende mate aandacht geschonken aan de Mariadevotie als fenomeen. Nu ook Time Magazine in maart van dit jaar een groot artikel plaatste met als titel ?Wees Gegroet Maria? mogen we gerust stellen dat Maria op weg is om haar plaats in te gaan nemen in de Noord-Amerikaanse protestante kerkgemeenschappen.

Dit artikel is met een aantal aanpassingen overgenomen uit Het Bisdomblad van het bisdom Groningen. Auteur van het oorspronkelijke artikel is Jan Willis, hoogleraar aan de faculteit Godsdienst van de Wesleyan University, Middletown, Connecticut (VS).