25ste Sterfdag Oscar Romero herdacht

Hilversum (Trouw/Van onze redactie) 24 maart 2005 - Oscar Romero, aartsbisschop van El Salvador, werd vandaag 25 jaar geleden in opdracht van ultrarechts vermoord. Zijn proces tot zaligverklaring stagneert, en van zijn geestelijke erfenis is in het Midden-Amerikaanse land weinig over. Vooral armen houden zijn nagedachtenis nog in ere.

Kathedraal met crypte
In de kathedraal van San Salvador, hoofdstad van El Salvador, staat de crypte met het graf van Oscar Romero. Hier komen elke zondag mensen bijeen die Romero's nagedachtenis in ere willen houden. Ze leggen rozen en lelies op zijn tombe en schrijven gebeden en intenties in het boek ernaast. Net als in de rest van de RK-Kerk in dit dunbevolkte Midden-Amerikaanse land bestaat er geen contact tussen de beide groepen gelovigen - conservatief en progressief.

Doodgezwegen
In de sloppenwijken van de stad kom je het portret van Romero nog regelmatig tegen, maar in de betere buurten lijkt het alsof hij nooit heeft bestaan. De door de rijken gedomineerde media zwijgen hem eveneens dood. Geen wonder dat zijn moordenaar nooit werd gestraft. Hij was ingehuurd door de ultrarechtse Arena-partij, die, hoewel nu gematigder, nog steeds aan de macht is.

Jonge jaren
Oscar Anulfo Romero y Goldámez kwam op 15 augustus 1917 ter wereld in Ciudad Barrios, een bergdorpje in het oosten van El Salvador. Zijn vader was postbode. Romero jr. koos voor het seminarie. Na afloop studeerde hij theologie in Rome, waar hij in 1942 tot priester werd gewijd. Het jaar daarop, terug in El Salvador, werkte Romero als kapelaan, als rector van een seminarie en later ook als secretaris van de 'bisschoppelijke raad voor Midden-Amerika en Panama'.

Behoudend
Romero was een behoudend man. In 1970 benoemd tot hulpbisschop van Luis Chávez y Gonzalez, de oude maar liberale aartsbisschop van San Salvador. Romero had moeite met de kerkelijke vernieuwingen die Chávez doorvoerde.

Bevrijdingsleer
Oscar Romero werd bisschop in een land dat werd verscheurd door een rechtse militaire junta die de belangen verdedigde van grootgrondbezitters. El Salvador was rond 1980 de achtertuin van Amerika, die het land koste wat het kost wilde vrijwaren van het communisme. Het was ook de tijd van de bevrijdingsleer, een theologische stroming die marxistische principes gebruikte om het Evangelie te vertalen naar de moderne context waarin de heersende klasse grote bevolkingsgroepen systematisch onderdrukte.

Protest
Toen Romero in 1974 aan het hoofd stond van een eigen bisdom, toonde hij zich tegenstander van de bevrijdingstheologie en de daarmee verbonden 'comunidades eclesiales de base' (kerkelijke basisgemeenschappen). Die zetten zich op vreedzame wijze in voor sociale veranderingen in het doodarme land (5,5 miljoen inwoners). Hier maakten veertien stinkend rijke families de dienst uit. Ze schrokken daarbij niet terug voor repressie en moord. Toen er ook in Romero's bisdom slachtoffers vielen, protesteerde de bisschop bij de president. Tevergeefs.


Doodseskader
Een maand na zijn benoeming tot aartsbisschop van San Salvador (februari 1977) vermoordde een rechts doodseskader de jezuïet en sociale hervormer Rutilio Grande. Dit had een beslissende invloed op Romero. Hij eiste een officieel onderzoek; toen de regering daar niet op inging, kondigde hij aan dat vertegenwoordigers van het aartsbisdom voortaan alle officiële recepties zouden boycotten. Ook hield hij in de kathedraal een massale protestdienst voor Grande.

Not amused
De regering was not amused, vooral niet omdat de aartsbisschop zich voor de armen begon uit te spreken en een commissie in het leven riep om de vele mensenrechtenschendingen in het land aan de kaak te stellen. Dat sentiment sloeg om in regelrechte haat nadat Romero in januari 1980 de Amerikaanse president Carter openlijk had verzocht alle militaire steun aan het bewind te staken. Ook riep hij de Salvadoraanse soldaten en de politie op niet mee te werken aan het martelen en vermoorden van landgenoten. Op 24 maart 1980 schoot een huurmoordenaar de aartsbisschop dood bij het opdragen van de mis. Kort daarna brak een burgeroorlog uit die (tot 1993) ruim 75.000 levens kostte.

Vaticaan
Het Vaticaan worstelt duidelijk met Romero's nagedachtenis. Dit bleek al in 2000, toen zijn naam in eerste instantie niet voorkwam op de lijst van 'martelaren van de 20ste eeuw' die tijdens een viering in het Romeinse Colosseum zou worden voorgelezen. De paus voegde hem er eigenhandig aan toe.

Op zondag 10 april begint om 14.00 uur in de St. Agneskerk aan de Haagse Beeklaan een herdenkingsdienst ter nagedachtenis van Oscar Romero. De Salvadoraanse bisschop Rosa Chávez en zijn Nederlandse collega Van Luyn zullen voorgaan. Inlichtingen: romero@cordaid.nl of 070-3136300.