RK-Kerk maakt nogmaals dode taal van Latijn

Hilversum (Reuters/Van onze redactie) 4 maart 2005 - Het lijkt onlogisch dat een taal die al eeuwen dood is, opnieuw zal ?uitsterven?. Toch is dat precies wat met het Latijn dreigt te gebeuren.

Middeleeuwen
De taal van het oude Romeinse Rijk werd voor het eerst een dode taal vanaf de late middeleeuwen, toen moderne talen als Italiaans, Frans en Spaans opkwamen. De welopgeleide elite van Europa stopte toen met het gebruiken van het Latijn als lingua franca.

Latijn uit de mis
De tweede dood van het Latijn dient zich nu aan als gevolg van het besluit dat de RK-Kerk in 1965 nam, de taal tijdens de dagelijks mis te vervangen door de landstalen. Daardoor zijn er binnen de Kerk nauwelijks nog jonge Latinisten voorhanden nu de oude garde binnenkort met pensioen gaat. Binnenkort zal er bijna niemand meer zijn die de officiële kerktaal leest én schrijft, laat staan spreekt. Van de rijke schat aan Latijnse geschriften over theologie, kerkelijk recht en literatuur zal vrijwel niemand meer kunnen profiteren.

Vaticaanse latinist
"Latijn wordt in de Kerk niet meer geleerd", klaagt de 66-jarige pater Reginald Foster, de belangrijkste Latinist van het Vaticaan. "Jonge priesters en bisschoppen beheersen het niet meer. De Kerk is het Latijn aan het kwijtraken".

Kardinalen spreken Italiaans
Zelfs de kardinalen, de ?Prinsen der Kerk?, maken niet langer gebruik van het Latijn wanneer ze vanuit de hele wereld bijeenkomen in Rome. "Zij spreken tegenwoordig meestal Italiaans", zegt Foster. "De meeste kardinalen hebben in Italië gestudeerd waardoor ze goed uit de voeten kunnen met die taal." Frans en Duits zijn andere talen waar vaak op wordt teruggevallen.

Ratzinger
Gevraagd naar wie er nog wel in het Latijn kan converseren, kan Forster alleen kardinaal Joseph Ratzinger noemen. "Ik maak tegen kardinalen wel eens een grap in het Latijn. Meestal wordt er dan niet gelachen", voegt Forster er duidelijk afkeurend aan toe.

Vaticanum II_
In de jaren ?60 van de vorige eeuw was het Latijn binnen de Kerk nog levend genoeg om de officiële taal te zijn voor alle toespraken en debatten van het Tweede_Vaticaans_Concilie. Bisschoppen die de taal niet vloeiend beheersten, lieten hun speeches schrijven door bekwame Latinisten.

Universiteiten en instituten
Tot laat in de jaren ?60 konden studenten hun Latijn perfectioneren aan één van Rome?s zes pauselijke universiteiten en bij andere katholieke instituten in Italië. Eén van die studenten, de latere paus Johannes_Paulus_II, schreef zijn doctoraalscriptie in het Latijn, ter afronding van een studie eind jaren ?40.

Nostalgie
Foster, een Amerikaanse Karmeliet uit Milwaukee, herinnert zich zijn studententijd met nostalgie. "Ieder college dat ik van 1962 tot 1967 bijwoonde, iedere lezing en ieder examen was in het Latijn", mijmert hij. "Maar nauwelijks drie weken na mijn laatste examen stopten ze ook in het onderwijs met het gebruik van het Latijn."
 
Verloren zaak
Foster erkent dat het behoud van het Latijn een verloren zaak is. Hij geeft les aan 170 studenten van de Pauselijke Gregorius Universiteit en organiseert daarnaast jaarlijks een intensieve zomercursus voor ongeveer 50 belangstellenden. "De meeste zomerstudenten hebben niets met de Kerk van doen", jammert hij. "De helft bestaat uit Joden die zich specialiseren in kunstgeschiedenis, filosofie of Westerse cultuur."

Pauselijke latinisten
De Amerikaanse pater is bovendien één van de zes ouder wordende latinisten - de twee jongsten zijn vijftigers ? die in een kantoor vlakbij het pauselijke appartement documenten vertalen. Zo vertalen zij steevast de encyclieken die de paus en zijn helpers meestal in het Pools of het Italiaans opstellen.

Oorkonden en gelukswensen
"Wanneer bisschoppen worden benoemd, krijgen ze van ons een oorkonde met een Latijnse tekst, die de meesten van hen zelf niet begrijpen", zegt Foster. De Latinisten schrijven verder brieven met gelukswensen voor oudere clerici die een belangrijk jubileum vieren.

Genadeslag
"Het wachten is nu alleen nog op een verandering van beleid, zoals het versturen van de gelukswensen in een landstaal. Dan zijn wij de helft van ons werk kwijt", verzucht Foster. "En voor de aanstelling van de bisschoppen kan je een standaardformulier maken in de computer waarin je alleen nog maar naam en diocees hoeft in te vullen. Dat zou echt de genadeslag zijn."