Tine Halkes: ?Nadruk op sekseverschil is gevaarlijk?

Hilversum (Van onze redactie) 4 augustus 2004 - "Steeds maar weer zeggen dat mannen en vrouwen niet gelijk zijn maar gelijkwaardig, vind ik gevaarlijk." Dat zegt Catharina Halkes (84), emeritus hoogleraar Feminisme en Christendom aan de Katholieke Universiteit van Nijmegen. Tegenover katholieknederland.nl reageert Nederlands eerste feministische rk-theoloog op de recente brief van het Vaticaan over de vrouw.

Vergoddelijkt
Volgens Halkes gaat het in het document van de Congregatie voor de Geloofsleer teveel om het verschil tussen mannen en vrouwen. "De Kerkvaders schreven het al: God is mens geworden, opdat de mens wordt vergoddelijkt. De wonderbaarlijke ruil. Zowel mannen als vrouwen zijn geroepen om vergoddelijkt te worden. Nadruk leggen op de sekseverschillen kan een belemmering vormen voor het vrije groeiproces naar God toe."

Misbruik van beeldtaal
"Ook in dit document bedient het Vaticaan zich van beeldtaal. Beeldtaal is prachtig, een religie kan niet zonder beelden en visioenen. Jesaja zei het al: ?Waar het visioen ontbreekt, verwildert het volk?. Maar het bijbelse visioen van God en Christus als bruidegom, en Israël en de Kerk als bruid, wordt door Rome als norm gebruikt." Daarmee wordt volgens Halkes een beeld misbruikt. "Zo kunnen vrouwen op basis van deze bruidelijkheid geen priester worden, want vrouwen zouden Christus als bruidegom niet present kunnen stellen. Deze redenering wijs ik volstrekt af. Ze is theologisch niet houdbaar, omdat in het Nieuwe_Testament nergens blijkt dat Christus zelf dit beeld als maatstaf gebruikt."

Zaad en eicel
Halkes wijst de Vaticaanse nadruk op de tegenstelling tussen mannelijke en vrouwelijke karaktereigenschappen af. "Dat mannen actief zijn en vrouwen receptief, is gebaseerd op het beeld van het zaad dat een eicel bevrucht. Maar aan dit biologische gegeven kun je geen mensbeeld ontlenen."

Masculiene arrogantie
Halkes vraagt zich af of het niet eens tijd wordt dat het Vaticaan een document publiceert over mannen en het kwaad van de masculiene overheersing. "Niet alleen in Darfur, maar ook in de VS zie je hoe vernietigend het gedrag van mannen is. Dat is niet alleen een kwestie van testosteron, maar ook van arrogantie."

Uitnodiging tot dialoog
Ondanks haar kritiek is Halkes toch positief over de toon van de Vaticaanse brief. "Deze reflecties zijn van pastorale aard en nodigen in elk geval uit tot de dialoog tussen mannen en vrouwen die van goede wil zijn."

Verbod tot spreken
Catharina (Tine) Halkes werd in 1920 in Vlaardingen geboren. Ze studeerde Nederlands in Leiden en was lerares Nederlands in Breda. Later studeerde ze pastorale theologie in Utrecht en Nijmegen. Haar boek Storm na de stilte uit 1964 ging over de positie van de vrouw in de Kerk en maakte veel indruk in katholieke kringen. Eind jaren zestig begon Halkes te pleiten voor de priesterwijding van vrouwen. Sinds 1975 was zij als theoloog verbonden aan de Katholieke Universiteit van Nijmegen. Voor haar verdiensten voor de feministische theologie ontving ze in 1982 een eredoctoraat van de Amerikaanse universiteit Yale. Drie jaar later kwam ze prominent in het nieuws toen kardinaal Simonis het haar verbood te spreken tijdens het bezoek van paus_Johannes_Paulus_II aan Nederland.