Geen bewijs voor heidense wortels Halloween

Hilversum (ANP) 31 oktober 2003 - Veel Halloweenvierders en bestrijders ervan zien het feest als een overblijfsel van het duizenden jaren oude Keltische nieuwjaarsfeest Samhain. Ten onrechte, meent onderzoeker J. Helsloot van het Meertens Instituut voor onderzoek naar de Nederlandse taal en cultuur.

Samhain
Onderzoekers uit de 19e eeuw legden het verband tussen Samhain en Halloween, een feest dat op of rond 31 oktober ook in Nederland op bescheiden schaal wordt gevierd. De hedendaagse etnologie (volkskunde) heeft daar al lang afstand van genomen, aldus Helsloot, die onder meer de 'feestcultuur' bestudeert.

Veiligheid in heidens ritueel
"Het klopt niet in wetenschappelijke zin, maar het is een interessant gegeven dat mensen dat met plezier voor waar aannemen", zegt Helsloot. Binnenkort verschijnt van hem een artikel over Halloween in het blad Respons van zijn instituut. "Mensen vinden het blijkbaar leuk om te kunnen zeggen: ik ben bezig met een heidens ritueel." De vermeende onveranderlijkheid van bepaalde tradities geeft volgens Helsloot kennelijk een gevoel van veiligheid.

Vooravond Allerheiligen & Allerzielen
Halloween is een verbastering van het Engelse All Hallows' Eve, in de rooms-katholieke traditie de vooravond van Allerheiligen (1 november) en Allerzielen (2 november), de dagen waarop respectievelijk de heiligen en de gestorvenen worden herdacht. Omdat de Kelten geloofden dat met Samhain de geesten van de overledenen hun vroegere woonplaatsen bezochten, was de conclusie snel getrokken dat Halloween een gekerstende versie van Samhain is.

Jong griezelfeest
Ook daarvoor is volgens Helsloot geen bewijs. "Halloween als dodenfeest is een recent verschijnsel, ook in de Verenigde Staten. Het huidige griezelfeest is niet ouder dan de jaren zeventig." Nederland maakte in de jaren tachtig onder Amerikaanse invloed kennis met Halloween, voor het eerst in discotheken. Hoe populair het nu is, is volgens Helsloot nooit onderzocht, maar het zou best eens een "tijdelijk modeverschijnsel" kunnen zijn.

Halloween, mij niet gezien
Christelijke bestrijders van Halloween zijn de vermeende heidense wortels van Halloween een gruwel. De uitgeholde pompoen met een lichtje erin waarmee griezelig verklede kinderen langs de deuren gaan om snoep op te halen, is het "symbool van een dolende ziel" dat teruggrijpt op duistere Keltische rituelen, waarschuwt de stichting Bijbel en Onderwijs in haar folder Halloween, mij niet gezien.

Gebed tegen horrorfeest
Vorig jaar riep de behoudende Gereformeerde Bond in de Nederlandse Hervormde Kerk op tot gebed tegen de "boosaardige geestelijke machten" die achter Halloween steken. De groep Interkerkelijk Gebed Elburg heeft dit jaar gevraagd om gebed tegen het Halloweenhorrorfeest in pretpark Six Flags.

Sint Maarten
De onderzoeker constateert dat sommige buurten in Nederland Halloweenfeesten organiseren "als middel om het buurtgevoel te versterken". Halloween heeft veel weg van het katholieke feest Sint Maarten, dat op 11 november wordt gevierd. Ook op Sint Maarten gaan kinderen met lampions langs de deur om snoep op te halen. Helsloot denkt niet dat Halloween Sint Maarten gaat verdringen. "Sint Maarten bestaat al eeuwenlang. Maar we vieren het nu ongetwijfeld anders dan in de 17e eeuw."