Castel Gandolfo

Castel Gandolfo is een stadje in de Italiaanse regio Latium, waar zich de pauselijke zomerresidentie bevindt.

Albaanse Heuvels
De gemeente Castel Gandolfo ligt in de regio Latium (Lazio) en de provincie Rome, 30 kilometer ten zuidoosten van de stad Rome. Het klimaat is er vanwege de ligging in de Albaanse Heuvels zeer aangenaam. Het stadje kijkt uit over het Albaanse Meer (Lago Albano). De gemeente telt ongeveer 8.700 inwoners.

55 hectare
De pauselijke bezittingen van Castel Gandolfo beslaan meer dan 55 hectares, dat is 11 meer dan Vaticaanstad. Het grootste deel van de grond bestaat uit tuinen en landbouwgrond. Ze bestaan uit het Pauselijk Paleis annex sterrenwacht, het Barberini Paleis, een appartementencomplex voor het personeel, een elektrische centrale, kantoren, boerderijen en veestallen, de Villa Cybo voor de religieuze gemeenschap Maestre Pie Filippini, een clarissenklooster, een basilianessenklooster, het parochiehuis en de pauselijke kerk van Sint Thomas van Villanova. De voormalige audiëntiezaal van de Villa Cybo en belendende tuin zijn geschonken aan de Focolare-beweging.


Benedictus XVI kijkt uit over het Lago Albano (foto: L'Osservatore Romano)

Gandolfi
De naam Castel Gandolfo (Latijn: Castrum Gandulphi) betekent letterlijk Gandolfo-burcht. De herkomst van deze naam is niet zeker. Mogelijk zou die verband houden met een daar aanwezig fort dat in het bezit zou zijn geweest van het Genuese hertogengeslacht Gandolfi. Een andere hypothese zegt dat de naam verwijst naar de persoon Gandulphi Sabinorum (Gandolfo Savelli), een telg uit het geslacht Savelli, dat de burcht in de 13e eeuw in bezit kreeg.

Savelli
De familie Savelli werd in 1221 eigenaar van het kasteel in de Albaanse heuvels. In 1389 werd het verpacht aan de familie Capizzucchi. In 1436 kwam het kasteel weer geheel in handen van de Savelli. Omdat het kasteel annex landgoed behoorde tot het territorium waar de paus vorst was, bepaalde hij aan wie Castel Gandolfo in leen werd gegeven. Paus Sixtus V (1585-1590) verhief het landgoed tot hertogdom en bevorderde Bernardino Savelli tot hertog. In 1596 werd de Savelli's het hertogdom weer ontnomen omdat de familie weigerde een schuld aan de Heilige Stoel terug te betalen. Clemens VIII vorderde het landgoed en liet Castel Gandolfo op 27 mei 1604 officieel op de lijst van onvervreemdbare goederen van de Heilige Stoel plaatsen.

Urbanus VIII
Kardinaal Maffeo Barberini werd in 1623 tot paus gekozen en nam de naam Urbanus VIII aan. Hij was vastbesloten van Castel Gandolfo de pauselijke zomerresidentie te maken. Omdat het in Rome tijdens de zomer te heet was om er comfortabel te wonen, reisden veel pausen in die tijd naar hoger gelegen oorden. Altijd logeerden ze dan als gast in de kastelen en paleizen van kardinalen of andere edellieden. Urbanus verlangde echter naar een eigen zomerverblijf. Hij koos voor Castel Gandolfo omdat hij ervan overtuigd was dat het klimaat daar bijzonder goed voor de gezondheid was. Hij liet in eerste instantie een eenvoudig huis bouwen dichtbij de kasteelmuren. Dit huis groeide uit tot wat nu de Villa Barberini heet. Verder gaf hij aan de gevierde architect Carlo Maderno een paleis te bouwen. Het oude kasteel werd afgebroken. Het paleis kreeg de naam Villa Pontificia, pontificale (pauselijke) villa.

Verfraaiing en verwaarlozing
In de eeuwen die volgden werd het paleis steeds verder uitgebreid en verfraaid. Dat gold ook voor de andere gebouwen op het landgoed. Zo werd Gian Lorenzo Bernini de opdracht gegeven een nieuwe parochiekerk te ontwerpen. Toch waren er ook pausen in de 17e eeuw die Castel Gandolfo lieten verwaarlozen. Gedurende het pontificaat van Clemens XI (1700-1721) werden de gebouwen grondig gerestaureerd. Ook werd het stadje dat er geleidelijk ontstaan was, verfraaid. Verder liet de paus projecten opzetten die het welzijn van de inwoners moesten bevorderen.

Benedictus XIV
Na 1721 werd de Villa Pontificia twee decennia door geen enkele paus bezocht. De eerste paus die in de zomer na zijn verkiezing het paleis kwam bewonen was Benedictus XIV (1740-1758). Er wordt gezegd dat hij de paus was die het meest van Castel Gandolfo heeft genoten. Het oord zou zijn zielenleven op een hoger peil hebben gebracht. Zijn verblijven waren in tegenstelling tot die van zijn voorgangers eenvoudig te noemen en ontdaan van alle pracht en praal van het pauselijk hof in Rome. Hij weigerde in Castel Gandolfo hooggeplaatste personen in audiëntie te ontvangen.


Apostolisch paleis in Castel Gandolfo (foto: RKK)

Uitbreiding tuin
Castel Gandolfo werd verder uitgereid door paus Clemens XIV (1769-1774). Hij wilde het wandelgebied in de paleistuin uitbreiden en verwierf daarom de nabijgelegen Villa Cybo. Dit gebouw was het eigendom geweest van kardinaal Camillo Cybo. Toen deze in 1743 overleed verkochten zijn erfgenamen het aan de hertog van Bracciano. Die verkocht het in 1773 aan paus Clemens. Door de aankoop van de villa en nog enkele andere percelen werd de tuin met drie hectare vergroot.

Verdrag van Lateranen
Castel Gandolfo werd niet meer door de pausen bezocht vanaf 1870. In dat jaar werd de pauselijke staat opgeheven en werd Italië een nationale eenheidsstaat. Pius IX was dus niet langer meer soeverein vorst over Rome en de gebieden Latium, Umbrië, Marken en Emilia-Romagna. De paus werd vanaf dat moment 'de gevangene van het Vaticaan', omdat de regering van de nieuwe koning Victor Emmanuel II de paus alleen zijn Vaticaanse paleis liet behouden. In 1871 werd de onschendbaarheid en soevereiniteit van de paus weliswaar erkend, maar er werden hem geen territoria toegekend. Castel Gandolfo viel voortaan onder het gezag van het koninkrijk Italië. Dit veranderde in 1929, toen paus Pius XI met de fascistische regering het Verdrag van Lateranen sloot. Daarbij kreeg de paus niet alleen wereldlijke macht over Vaticaanstad maar ook over de zogeheten Extraterritoriale Gebieden, waartoe ook de pauselijke bezittingen in Castel Gandolfo behoren. Na 1929 verbleven alle pausen in de zomerperiode in Castel Gandolfo. Twee pausen zijn er gestorven: Pius XII in 1958 en Paulus VI in 1978.